خانه > آموزش وزن عروضی > آموزش وزن عروضی – درس دوم

آموزش وزن عروضی – درس دوم

در درس قبل با حرف و هجا و انواع هجا و چند تبصره آشنا شدیم اکنون به ادامه درس میپردازیم

وزن چیست و عروض به چه معناست؟

دکتر پرویز خانلری وزن را این گونه تعریف نموده اند:

وزن شعر عبارت است از نظمی در اصوات گفتار، مثل وزن شعر فارسی که بر مبنای کمیت هجاها یعنی نظم میان هجاهای کوتاه و بلند است

و در مورد عروض باید گفت که در فرهنگ های مختلف لغت ، تعاریف زیادی برای این واژه آمده است چند نمونه را ذکر میکنم:

صعب و سخت ، راه درکوه ، مضمون کلام ، ابر ، حاجت و ناحیه

و در این که چرا به این علم خاص عروض میگویند قول های بسیاری است که به فراخور اهمیت چند تایی را ذکر میکنم:

برای خواندن ادامه مطلب روی دنباله کلیک کنید

1- به این خاطر که برای مشخص شدن درستی وزن شعر آن را به این علم عرضه میدارند

2- چون ناحیه ای از علوم است و به وسیله آن موزون از ناموزون شناخته میشود

3- و به روایتی چون در عروض_یکی از القاب مکه_ بر خلیل ابن احمد الهام شد

 

نکته مهم این که واحد وزن در شعر فارسی مصراع است

 

برای به دست آوردن وزن یک شعر باید 4 مرحله را به ترتیب زیر گذراند:

1-   درست خواندن و درست نوشتن شعر

2-   تقطیع هجایی

3-   تقطیع به ارکان

4-   اختیارات شاعری

 

 درست خواندن و درست نوشتن شعر :

برای این کار فقط کافی است خط عروضی را بلد باشیم ، برای این که خط عروضی را مورد استفاده قرار دهیم کافی است:

الف) شعر را فصیح و به طور کامل درست بخوانیم  

ب) حال شعر را همان طور که میخوانیم بنویسیم به عبارت دیگر عین تلفظ را به کاغذ آوریم

برای نمونه:

چشم تو گفت که مرده است دگرعشق بـه من    

چشـم هـــای همه ی اهـل محـل هـم می گفت.

 

به این صورت نوشته میشود:

 

چَشمِ تُ گُفت کِ مُردَست دِگَر عِشقِ بِ مَن    چَشمهایِ هَمِ یِ اَهلِ مَحَل هَم میگُفت

 

برای هر چه بهتر نوشتن خط عروضی نیاز به بیان چند نکته است:

1- در خط عروضی باید حرکات _مصوت های کوتاه_   ( َ  ِ  ُ  ) گذاشته شوند پر واضح است که تمامی حروف و هجاها بایست دقیقا آن طور که تلفظ میشوند نوشته شوند

برای نمونه:

دَر نِگـاهِ  دِگَـران چَشـمِ  تـُ اَز یــاد نَـرَفـت        

 وَ فَـقَـط شِعرِ مَنُ  تُست کِ بَر بـاد نَرَفـت

 

2- زمانی که همزه اول هجا به این خاطر که قبل از آن صامتی هست خوانده نشود ، در خط عروضی حذف می گردد

برای نمونه:

شب آخر که خدا حافظی اش بود چرا         

دست من را نگرفت او و رها کرد مرا؟

 

در این بیت همزه او حذف شده و بدین صورت نوشته میشود:  نگرفتو

 

3-حروفی که نوشته می شود اما خوانده نمیشود ، در خط عروضی  حذف میگردند مانند خواهر، خویش و ….

برای نمونه:

شایـد به ایـن دلـیـل که حالا تـو رفتـه ای

از عکــس یــادگـاری بنــدر دلـم گـرفـت

در این بیت رفته ای به صورت _رفتِ ای_ نوشته میشود

5-   کلماتی که در آنها تشدید به کار رفته بایستی به صورت دو حرف نوشته شوند مانند:

دخترک حرف نزن تابلوی تاریخ شدیم           

قصّه من و تو را تاج محل هم میگفت

در اینجا قصّه به صورت _قِصصِ _ به نمایش در می آید

================

خودآزمایی:

محبت کرده و ابیات زیر را به خط عروضی بنویسید:

آقای جامعه ! به چی ام گیرداده ای؟
«از لحن من خوش ات نمی آید» چه صیغه ایست؟

—-
هیچ‌کس دیگر کنارم نیست، می‌ترسم از این
این‌که دارم مثل مفقودالاثرها می‌شوم


دیگر کلافه می‌شوم و دست می‌کشم
از این ردیف و قافیه‌هایی که مدتی‌ست…

Advertisements
  1. آی بی کلاه
    2009/12/30 در 11:51 ب.ظ.

    فقط می تونم تشکر کنم . کارم راه افتاد …

  2. مخلص
    2013/08/26 در 4:59 ق.ظ.

    همه کارت عالی….فقط انتخاب اشعاری که برای مثال می آوری را از کجا پیدا میکنی؟ شاید بهتر باشه از نمونه های کلاسیک مانند سعدی بیشتر استفاده بشه.
    سپاس

  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: