خانه > آموزش وزن عروضی > آموزش وزن عروضی – درس سوم

آموزش وزن عروضی – درس سوم

قبل از شروع  درس سوم از مجموعه آموزش های وزن عروضی به استحضار علاقه مندان می رسانم که این آموزش ها به  قلم استاد حجت عسکری  شاعر معاصر می باشد. و اما درس جدید :

همان طور که در درس قبل مطرح شد ، برای به دست آوردن وزن یک شعر مجبور به گذراندن 4 مرحله درست نوشتن ، تقطیع هجایی ، تقطیع به ارکان و اختیارات شاعری هستیم
در درس گذشته مرحله اول توضیح داده شد و اکنون به تقطیع هجایی خواهیم پرداخت

در عروض قدیم تقطیع هجایی را تجزیه شعر به اجزا و ارکان تعریف کرده اند ، در حالی که منظور ما از تقطیع هجایی ، جداسازی هجاهای کوتاه ، بلند و کشیده است

برای این کار هجاها را مشخص کرده و علامت هر هجا را اعم از کوتاه و بلند زیر آن میگذاریم

قبل از این توضیح داده شد که هجای کشیده ، به یک بلند و کوتاه تقسیم میشود به این صورت که سه حرف اول را بلند محسوب کرده و یک یا دو حرف باقیمانده را کوتاه .

وهمچنین یادآوری این نکته ضروری است که هجای آخر مصراع همواره بلند است .

برای خواندن ادامه مطلب روی دنباله کلیک کنید

برای نمونه به مصراع زیر دقت کنید:

دیگر بس است حفظ نفس بی شما عزیز

یعنی بیا و جامعه ای را به هم بریز

دی  گَر بَ  سَس ت  حِف   ظِ  نَ   فَس  بی  شُ  ما  عَ   زیز

_   U  _   U   _   _   U  U    _      U    _  U  _    _
برای پیداکردن وزن صحیح بهتر است مصرع دوم رو زیر مصراع اول تقطیع کرد:
دی  گَر بَ  سَس   ت  حِف   ظِ  نَ   فَس  بی  شُ  ما  عَ   زیز

_   U  _   U   _   _   U  U    _      U    _  U  _    _

یَع     نی بِ  یا  وُ      جا    مِ   عِ  ای    را   بِ هَم  بِ   ریز

 

همانگونه که در تعریف وزن اشاره کردیم نظم جز جدایی ناپذیر شعر فارسی است و از همین رو است که آن را نظم نیز مینامند

اگر با دقت به علامت های هجا ها =( _ U   ) نگاه شود میبینیم که از نظم خاصی پیروی میکنند

برای نمونه در بیت

برای  تــویی  کــه کنـــــارم نمانــدی              

چه شب ها غزلها نوشتم ، نخواندی؟
بَ را ی تُ یی  کِ  کِ  نا رَم نَ  مان دی

_  _ U  _  _  U _  _  U    _  _  U

چِ شب ها غَ زَل ها نِ وِش تَم نَ خان دی
4 بار _ _ U   تکرار میشود

و یا در بیت
بنان که بسته دهانش به پیش چشم یگانه            

و قاتلی است مجهّزهمیشه چشم یگانه
بَ   نان   کِ   بَس  تِ   دَ    ها   نَش  بِ  پی  شِ  چَش مِ   یِ   گا   نِ

_   _   U  U    _   U   _   U   _    _   U   U    _    U   _    U

وَ    قا     تِ  لی   ست  مُ    جَه  هَز   هَ   می  شِ  چَش مِ   یِ   گا  نِ
با کمی دقت میتوان به این نکته پی برد که (_  _ U U _ U _  U )  به صورت متناوب تکرار شده است و نظم بسیار زیبایی را به خود گرفته

در این بین نکته بسیار مهم این است که باید به نظم بین هجا ها پی برد
تقریبا تمامی اوزان شعر فارسی را میتوان به صورت های زیر منظم کرد:

چهار تا چهار تا =( _ U _ _/ _U _ _/ _ U _ _/ _ U _ _  (

سه تا سه تا = ( _ _ U/ _ _ U/ _ _ U  /_ _ U(

چهار تا و سه تا = (_ U _/ _ U U _/ _ U _ /_ U U _  (

البته لازم به ذکر است که عروضیان قدیم برای این که اوزان فارسی را در بحور _واحد بزرگتر از وزن_  عربی جای دهند ، هجا را به اشتباه به صورت سه تا و چهار تا یا دو تا و سه تا و غیره جدا میکردند.
مهم این است که نظم تکراری بسیارزیبا تر است از نظم متناوب و نظم متناوب دلنشیتر است از ……

لذا ما به تر تیب باید هجا ها را به صورت تکراری ، و اگر نشد متناوب در آوریم

برای نمونه

_ _ U/_ _ U/_ _ U/_ _ U 

  که تکراری و بسیار گوشنواز است را به این صورت نیز میتوان جدا کرد:

_ _/ U_ _ U/_ _ /U_ _ U
که بنا به گفته دکتر وحیدیان کامیار اصلا جایز نیست.

و نکته بسیار مهم دیگر این که هرگاه شعری در وزن متناوب سروده شود ، در صورتی که رکن یا رکن های مورد نظر عینا تکرار شوند ، هر نیم مصراع حکم یک مصراع را دارد

برای نمونه:

مگر نه این که فرستاد پیمبران خودش را؟

ولی چرا همه رفتند به کیش چشم یگانه؟

در وزن (_  _ U U _ U _  U )  سروده شده ، منتها در هر مصراع دوبار این نوع ترکیب ، نشسته ، و دقیقا به همین خاطر است که نیمه اول هر دو مصراع با یک هجای کشیده به پایان رسیده در حالی که بایست با هجای بلند تمام میشد.

=====================

خودآزمایی:

دوستان عزیز ، محبت کنید و ابیات زیر را :

1- تقطیع هجایی کنید

2- علامت هرهجا را زیر آن بگذارید

3- و آنها را به منظم ترین حالت ممکن جدا سازید

 

الا یا ایهالساقی ادرکاسا و ناولها          

که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل ها

 

ظهر در آمد ز تو باز زن دیگری

شب نشده عشق ساخت باز من دیگری

 

در اتاق میچرخید ، قوطی کج ودکا       

قوطی کج ودکا دور میشد و نزدیک

 

 

درخت تو گر بار دانش بگیرد            

 به زیر آوری چرخ نیلوفری را

Advertisements
  1. محمد مهدی
    2009/11/02 در 10:26 ب.ظ.

    سلام ممکنه یک کتاب معرفی کنید که درباره اوزان عروضی به طور کامل توضیح دهد

  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: